អនកសាងសមត្ថភាពដោយខ្លួនឯង

អនកសាងសមត្ថភាពដោយខ្លួនឯង
ក្នុងការពិចារណាដ៏ប្រសើរដោយត្រូវតម្កល់ស្មារតីទៅលើពុទ្ធភាសិត ៤ យ៉ាងនេះគឺ៖
១ – រឭករឿយៗថា ការបានកំណើតជាមនុស្ស ជាបរមលាភរបស់មនុស្សលោកហើយ ព្រោះកំណើតមនុស្សជាកំណើតគួរដល់កិច្ចការទាំងអស់ ជាកំណើតដែលគេអាចកែច្នៃបាន ប្រសិនណាបើគេខំប្រឹងធ្វើការ ដោយមនុស្សចុះចាញ់អំណាចធម្ម ជាតិ។
២ – រឭករឿយៗថា ជីវិតមនុស្សរស់នៅដោយក្រ រស់នៅដោយលំបាក ព្រោះការរស់នៅរបស់ មនុស្សវាទាក់ទងដោសម្ភារៈ (អាហារ)។ ជាងនេះទៅទៀត ជីវិតមនុស្សកំណត់មិនបានដោយពេល វាជាធម្មជាតិមានសេចក្តីព្រួយច្រើន។ វាជាធម្មជាតិឆាប់សឹករិចផង វាជាធម្មជាតិប្រកប
ដោយគ្រោះថ្នាក់និងជម្ងឺ ច្រើនអនេកផង។
៣ – រឭករឿយៗថា សម្តីពីរោះ ដែលពាក្យពុទ្ធសាសនាហៅថា “សម្តីសប្បុរស” នោះស្ទើរតែមិន មានក្នុងសង្គមប្រជាជន តែចំណែកខាងសម្តីអាក្រក់វិញ “សម្តីអសប្បុរស” គេរមែងបានឮគ្រប់នាទីទាំងអស់។
៤ – រឭករឿយៗថា អ្នកប្រាជ្ញខាងសីលធម៌ ខាងទស្សនវិជ្ជា ទោះជាអង្គព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធក្តី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក្តី សាវ័កពុទ្ធក្តី អនុពុទ្ធក្តី មិនងាយកើតមានឡើងក្នុងពិភពលោកនេះទេ។
ដូច្នេះ អ្នកសាងខ្លួនឯងម្នាក់ៗ ត្រូវខំព្យាយាមដុះខាត់កំណើតរបស់ខ្លួនឱ្យបានល្អ ដើម្បីធ្វើកំណើតដែលធម្មជាតិបានសាងឱ្យកាន់តែល្អឡើង។

📚ដកស្រង់ពីសៀវភៅ សម្បទានគំនិត

ធម្មធាតុនៃជីវិត

ធម្មធាតុនៃជីវិត រួមមានគឺ៖
ក – ប្រយោជន៍សុខចម្រើនក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្នកើតឡើងដោយសម្បទា ៤ យ៉ាងគឺ៖
១ – ដល់ព្រមដោយសេចក្តីព្យាយាម គឺខំប្រឹងធ្វើការងារតាមនាទីឱ្យបានដិតដល់។
២ – ដល់ព្រមដោយការសិក្សា គឺខំប្រឹងថែទាំ ទុកដាក់នូវទ្រព្យសម្បត្តិ
នូវមុខងារ ដែលខ្លួនរកបានមក ហើយមិនឲ្យបាត់បង់ទៅវិញ។
៣ – ភាពជាមនុស្សចេះរាប់អានមនុស្សគ្នាឯងដោយល្អ
ឬចេះរស់នៅជាមួយមនុស្សផងគ្នាដោយល្អ
ឬចេះធ្វើមនុស្សក្នុងសង្គមឱ្យបានល្អ។
៤ – ភាពជាមនុស្សចេះរៀនរស់នៅស្មើៗគឺចេះសំចៃទ្រព្យ
ចេះសន្តោសក្នុងជីវិតរបស់ខ្លួន។
ខ – ប្រយោជន៍សម្រាប់ផ្តល់វាសនានៃមនុស្ស

ក្នុងអនាគតមាន ៤ យ៉ាងគឺ៖
១ – ដល់ព្រមដោយសទ្ធា គឺមានជំនឿក្នុងកម្មផល និងផលរបស់កម្ម
២ – ដល់ព្រមដោយសីល គឺទុកដាក់ខ្លួនក្នុងមាយាទថ្លៃថ្នូរ
៣ – ដល់ព្រមដោយការបរិច្ចាគ គឺចំណាយទ្រព្យជួយសង្គ្រោះអ្នកដទៃ
៤ – ដល់ព្រមដោយបញ្ញា គឺសិក្សាវិជ្ជានានា ហើយស្រាវជ្រាវវែកញែករកសេចក្តីពិត។
គ – ប្រយោជន៍ព្រះនិព្វានមាន ៤ យ៉ាងគឺ
១ – សេចក្តីពិតនៃទុក្ខ
២ – សេចក្តីពិតនៃហេតុរបស់ខ្លួន
៣ – សេចក្តីពិតនៃគុណធម៌រំដោះទុក្ខ
៤ – សេចក្តីពិតថ្លៃថ្នូររំដោះទុក្ខ។

📚ដកស្រង់ចាកសៀវភៅ សម្បទានគំនិត

ការផឹកទឹក នឹងសារះប្រយោជន៏

ថ្ងៃនេះខ្ញុំចង់និយាយពីអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការផឹកទឹកបន្តិច។

មនុស្សភាគច្រើនចេះតែភ្លេចផឹកទឹក ទោះជាការពិតទឹកអាចរកបានងាយក៏ដោយ។ ទឹកសំខាន់ណាស់សម្រាប់សុខភាពរបស់យើងគ្រប់គ្នា។

តើការផឹកទឹកច្រើនមានអត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះ?

-ជួយឱ្យមិនសូវឃ្លាន
-ជួយធ្វើឱ្យស្បែកស្រស់ថ្លា
-ជួយមានថាមពលច្រើន
-ជួយយើងមិនសូវហត់នឿយ
-ជួយបញ្ចេញជាតិពុលតាមទឹកនោម
-ជួយសម្រកទម្ងន់
-ជួយរំលាយអាហារ
-ជួយដល់សន្លាក់
-ជួយដឹកអុកស៊ីសែនទៅចែកចាយពេញរាងកាយរបស់យើង
-ជួយធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពក្នុងខ្លួនយើងសេ្ថរ
-ជួយសម្រួលសរសៃឈាម
-ជួយការពារតម្រងនោម
-និងអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនផ្សេងទៀត

គ្រាន់តែផឹកទឹកសោះ មានអត្ថប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងនេះទៅហើយ យើងគ្រប់គ្នាគួរតែព្យាយាមផឹកទឹកឱ្យបានច្រើនក្នុងមួយថ្ងៃៗ។

តើយើងគួរផឹកទឹកប៉ុន្មានលីត្រក្នុងមួយថ្ងៃ?

ជាទូទៅ បើអាចទៅរួច យើងគួរផឹកទឹក 3 លីត្រ ក្នុងមួយថ្ងៃ។

ប្រសិនបើអ្នកមិនអាចផឹកទឹកទទេបាន ពីព្រោះតែអ្នកយល់ថាពិបាកលេបខ្លាំងពេកនោះ អ្នកអាចលាយជាមួយនឹងផ្លែឈើ ដែលអ្នកចូលចិត្តបាន ដូចជា៖

-ក្រូចឆ្មា
-ម្នាស់
-ប៉ម
-ក្រូច

អ្នកអាចរើសផ្លែឈើអ្នកចូលចិត្ត ដាក់លាយនឹងទឹក ជាការស្រេច។

សូមថែសុខភាពរបស់អ្នក ដោយការផឹកទឹកឱ្យបានច្រើន។

លឹមសន្តិភាព @santepheaplim

Pix Pinterest

រឿងខ្លី គាត់មិនស្លាប់ទេ!

ទើបតែរៀបការថ្មីថ្មោង ប្តីក៏ត្រូវឃ្លាតទៅបំពេញបេសកម្មតាមខេត្ត។ ពាក្យថានឹករលឹក ដែលអ្នកទាំងពីរឆ្លងឆ្លើយគ្នាតាមទូរសព្ទ័ ពិតជាមិនអាចគ្រប់គ្រាន់ សំរាប់ស្នេហាមួយនេះឡើយ។ គ្រប់ដង្ហើមចេញចូលពួកគេបន់អោយឆាប់បានមករួមរស់ជុំគ្នានៅក្រុងភ្នំពេញវិញ។

យប់មួយនោះគឺជាយប់ដ៏សែនរីករាយ ព្រោះបុរសជាប្តីផុតភារកិច្ច និងកំពុងតែត្រលប់មកភ្នំពេញវិញ ជួបប្រពន្ធជាទីស្រឡាញ់។

” គុន្ធា ប្រពន្ធជាទីស្រឡាញ់របស់បង! ថ្ងៃស្អែកបងនិងបានញុំាម្ហូបដែលអូនចំអិនហើយ! ” គាត់និយាយទាំងសប្បាយចិត្ត។

” ល្មោភញុំាមែន! បានមកភ្នំពេញវិញ គិតតែរឿងញុាំទេ? ”

” តែបងនឹកអូន ! បងចង់ញុំាជាមួយអូន ”

សម្តីរបស់ស្វាមី ធ្វើអោយលេចចេញនៅស្នាមញញឹមដ៏កក់ក្តៅ ពីផ្ទៃមុខរបស់​ គុន្ធា ព្រោះប្រហែលជានាងនឹកស្វាមីនាង ជាងគាត់នឹកនាងទៀត។

ថ្ងៃដែលស្វាមីត្រលប់មកវិញ ជាថ្ងៃដែល គុន្ធា រងចាំដោយចិត្ត អន្ទះសា៕ នាងចំណាយពេលស្ទើរតែពេញមួយថ្ងៃសម្រាប់តែរៀបចំអារហារចាំទទួលប្តី ដែលនឹង មកដល់នាពេលមេឃងងឹត។ គ្រាន់តែព្រះអាទិត្យលិចតាមច្បាប់ធម្មជាតិសោះ ក៏នៅតែធ្វើអោយ គុន្ធា រំភើបរកថាមិនត្រូវ។

ពេលនោះផ្ទះទាំងមូលបំភ្លឺដោយពន្លឺភ្លើងទៀន ដែលនាងមានបំណងបង្កើតបរិយាកាសអោយកាន់តែផ្អែមល្ហែម តែពន្លឺដ៏ស្រស់ស្អាតនេះមិនយូរប៉ុន្មានក៏ប៉ះនឹងកំលាំង ខ្យល់បក់បោក។​ គ្រាដែលភ្លើងទៀនរលត់ គុន្ធាហាក់ស្លុតចិត្តពន់ពេក។ នាងដើរទៅរកដែកកេះអុជទៀនជាថ្មី ហើយស្រាប់តែមានអារម្មណ៏ថា ដូចជាមានមនុស្សម្នាក់ឈរនៅក្បែរនាង។

«បងសុផា!» នាងហៅឈ្មោះប្តី ព្រោះគិតថាគាត់បន្លំចូលផ្ទះ ធ្វើអោយនាងភ្ញាក់ផ្អើល ប៉ុន្តែមិនលឺ សំលេងប្តីតបសោះ។

«បងសុផា! ប្រាកដជាបងហើយ»

គុន្ធាមិនទាន់អុជទៀននុះទេ ព្រោះនាងចង់ដើររាវចាប់ប្តីនាងក្នុងភពងងឹត។ ភ្នែកនាងមើលមិនឃើញអ្វីឡើយ តែនាងមានអារម្មណ៏ថា ប្តីនាងកំពុងតែនៅជិតនាង។ នាងដើររកប្តីបណ្តើរនិយាយសើចបណ្តើរ​៖

«អូនចាប់បងឯងជាប់ឡូវហើយ!»

ប៉ុន្តែដោយមិនបានប៉ះខ្លួនប្តីគុន្ធានិយាយទាំងក្និកក្នក់ថា ៖

«ហត់ណាស់! បងកុំលេងទៀតមើល៏!» ពោលចប់ភ្លាមនាងស្រាប់តែជំពប់ជើង ហើយក៏បានប៉ះខ្លួនមនុស្សម្នាក់។

គុន្ធាស្រវាអោបដងខ្លួននោះយ៉ាងណែន ព្រោះស្គាល់ជាក់ជារូបរាងស្វាមីនាង។ ប៉ុន្តែរូបរាងនុះវិញមិនបាន និយាយអ្វីមករកនាងសោះ បែរជាលឺតែសំលេងខ្សឹកខ្សួលចេញពីដួងចិត្តទៅវិញ។

រំពេចនោះទូរសព្ទ័របស់ គុន្ធា ក៏រោរ៏សំលេងឡើងដោយជះពន្លឺអោយនាងបានឃើញមុខប្តីរបស់នាង ដែលប្រលាក់សុទ្ធតែឈាម។ ដូចជាក្តីស្រមៃ ព្រោះស្វាមីស្រាប់តែរលាយបាត់ពីកែវភ្នែក។ គុន្ធាតក់ស្លុតឡើងញរ័ខ្លួន ទទ្រើក។ ដួងចិត្តនាងសែនសង្វេគ ចង្វាក់ដង្ហើមសែនខ្សោយ ហើយដើរទៅទទួលទូរសព្ទ័។

«ជម្រាបសួរអ្នកស្រី! សូមអ្នកស្រីតាំងអារម្មណ៏អោយរឹងមាំ…..លោកសុផាមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៏ ….. ឥឡូវគាត់ស្លាប់ហើយ!»

ទូរសព្ទ័ធ្លាក់ចុះពីដៃ សោតឯដងខ្លួននាងក៏ដួលរលំទៅលើឥដ្ធ សន្លប់បាត់ស្មារតី។

លុះដឹងខ្លួនឡើង គុន្ធា កំពុងតែគេងនៅលើគ្រែក្នុងផ្ទះដ៏ងងឹតសូន្យសុង។ នាងមានអារម្មណ៏ប្រៀបដូចជាភ្ញាក់ពីសុបិន រួចនាងក្រោកដើរទៅអង្គុយរងចាំផ្លូវប្តីបន្ត។ គុន្ធា ទន្ទេញជាប់នៅក្នុងចិត្តថា « អម្បាញ់មិញខ្ញុំយល់សប្តិអាក្រក់ម៉្លេះ ?» ប្តីខ្ញុំប្រាកដជាជិតត្រលប់មកដល់ផ្ទះហើយ។

ម៉ោង១២ រំលងអាធ្រាត្រទៅហើយ ម្ហូបអារហារទុកទទួល ស្វាមីឡើងត្រជាក់កក តែគុន្ធា គិតតែអង្គុយរងចាំដូចមនុស្សបាត់វិញ្ញាណ។ លុះមួយស្របក់មក នាងក៏ក្រោកទៅបើកភ្លើង ហើយនិយាយម្នាក់ឯង។

« ម៉េចក៏បងយូរម៉្លេះ ? ម្ហូបត្រជាក់អស់ហើយ កម្តៅអោយក្តៅសិនទម្រាំបងត្រលប់មកដល់បានពិសារ តែម្តង!»

ពេលលើកម្ហូបយកទៅកម្តៅ គុន្ធា ក៏ដើរជាន់ទូរសព្ទ៏នៅលើ ឥដ្ធ។ នាងនៅទ្រឹងមួយខណះ រួចក៏លែងចាប់អារម្មណ៏ ហើយប្រញាប់យកម្ហូបទៅចង្រ្កាន។ កម្តៅរួចរាល់ហើយ នាងក៏មកអង្គុយរងចាំប្តីនៅក្រោមពន្លឺភ្លើងទៀនម្តងទៀត។ នាងទន្ទេញរហូតថា

« បងជិតមកដល់ផ្ទះហើយ!»

ពេញមួយយប់គុន្ធាអង្គុយរងចាំប្តី ៖

លុះថ្ងៃរះថ្មី ទើបនាងប្រមូលចានម្ហូបយកទៅលាង ធ្វើដូចជាមិនមានរឿងអ្វីកើតឡើងទាំងអស់។ ដល់ថ្ងៃរះខ្ពស់បន្តិចក៏មានគេដឹកសពស្វាមីនាងមកដល់ផ្ទះ។​ ដឹងថាមានឡានចតមុខផ្ទះ គុន្ធាក៏ចេញមកមើល ហើយពេលបានឃើញសពស្វាមីនាង នាងស្រែកយំទួញសោករហូតបាត់ស្មារតី។

ពិធីបុណ្យរបស់សុផាក៏បានរៀបចំឡើង គុន្ធាមានកិរិយាធ្មឹងៗ បាយមិននឹក ទឹកមិនស្រេក ដេកមិនលក់រហូតដល់យប់នៃ បុណ្យសពប្រាំពីរថ្ងៃ ឃើញស្រីអង្គុយយំនៅលើគ្រែគេង ដោយនិយាយតែឯងថា ៖

« ក្រែងបងថាមកញុំាម្ហូបដែលខ្ញុំធ្វើអ្ហេះ?» ម៉េចក៏បងមិនមក? ទេបងមកហើយ ម៉េចក៏បងទៅវិញ? អូនម៉េចនឹងអាចរស់ដោយគ្មានបងទៅ? សូមបងត្រលប់មកវិញមក ប្តីសំឡាញ់! ឬ ក៏បងចង់អោយអូនសំលាប់ខ្លួនទៅតាមបង? បងសុផា! បងចាំអូនចុះ អូននឹងទៅតាមបង!

គុន្ធាបិទភ្នែកបង្ហូរទឹកភ្នែក ស្រាប់តែពេលបើកភ្នែកវិញ នាងក៏ឃើញ សុផា ស្វាមីនាង ឈរជ្រងោនៅចំពោះមុខនាង។

«បង! បងមកវិញហើយ! » នាងស្ទុះអោបប្តី ហើយនិយាយបណ្តើរ «បង! បងកុំទៅចោលអូនទៀត អូននឹកបងណាស់! »

ទឹកមុខរបស់នាងសើចសប្បាយ ទាំងទឹកភ្នែកស្រក់ហូរមិនឈប់។​ ប្តីនាងញញឹម អង្អែលក្បាលនាង។

ស្អែកឡើងគុន្ធាទៅផ្សារ ដោយមានទឹកមុខញញឹម ពព្រាយ ហើយចៃដន្យក៏មានមិត្តភក្រ័ម្នាក់ប្រទះឃើញ។ ចន្ធី ជាមិត្តជិតដិតរបស់គុន្ធា ហើយខណះឃើញមិត្តដើរញញឹមម្នាក់ឯង ក៏កើតក្តីចំលែកចិត្ត នាងដើរតាមក្រោយបន្តិច ក៏ស្រែកហៅ។​ គុន្ធា ងាកទាំងស្នាមញញឹមទៅរកនាង ក៏សួរថា

«ឯងទិញម្ហូបច្រើនណាស់នេះហ៏! »

«ចាស៎គ្នាធ្វើម្ហូបអោយ,,,! » គុន្ធាអាក់សំដីហើយបង្វែរសំនួរទៅសួរចន្ធីវិញ «ចុះឯងមកផ្សារតែម្នាក់ឯងទេ? »

ចន្ធីងក់ក្បាល រួចនិយាយដោយអារម្មណ៏សង្សយ័ ៖

«ថ្ងៃនេះឯងដូចជាកាត់ចិត្តពីប្តីឯងបាន ,,,, គ្នាសប្បាយចិត្តណាស់នៅពេលឃើញទឹកមុខរបស់ឯង អ៊ីចឹង។»

«គ្នាគិតយល់ហើយ! ទោះបីបងសុផាស្លាប់ តែគ្នាត្រូវរស់បន្តដោយសប្បាយចិត្ត។ អរគុណឯងហើយណា!» គុន្ធាតប។

ទោះយ៉ាងណាចន្ធី ហាក់នៅតែមិនអស់ចិត្តគិតសង្សយ័។ នាងខំរកនឹកថា តើមិត្តនាងទិញម្ហូបច្រើនយ៉ាងនេះយកទៅធ្វើអោយនរណាញុំា បើនាងរស់នៅតែម្នាក់ឯង? អ្វីដែលគួរអោយឆ្ងល់ទៀត គឺគុន្ធា ថ្ងៃនេះហាក់ដូចជាមនុស្សម្នាក់ផ្សេងទៀតខុសពីគុន្ធាកាលពីថ្ងៃម្សិលមិញ។ ចន្ធី ដឹងច្បាស់ថា មិត្តនាងស្រឡាញ់ ស្វាមីខ្លាំងលើសលប់។ បើថានាងមានស្នេហាថ្មីក៏មិនអាចទៅរួច។ ឆ្ងល់ពេកនាងក៏លបដើរតាមពីក្រោយ រហូតដល់ផ្ទះមិត្តនាង។

គុន្ធាដើរចូលទៅក្នុងផ្ទះយ៉ាងរួសរាន់ដោយនិយាយបណ្តើរផង ៖

«បងអ្ហា! អូនទិញរបស់មកច្រើនណាស់។ បងចង់ញុំាអី? »

សុផាដើរមកទទួលប្រពន្ធទាំងនិយាយ ៖

«អូនមិនបាច់នឿយហត់យ៉ាងនេះទេ! » រួចគាត់ថើបប្រពន្ធជាទីស្រឡាញ់ ទើបបណ្តើរគ្នាទៅកាន់ផ្ទះបាយ។

គុន្ធាដាក់ដាំបាយ ហើយចិត្តបន្លែ ព្រមទាំងនិយាយផ្អែមល្ហែមជាមួយស្វាមី ប៉ុន្តែចំពោះ ចន្ធី ដែលបានដើរតាមមើលមិត្ត ជាយូរមកហើយនោះ នាងមិនបានមើលឃើញសុផា ឡើយ ឃើញតែគុន្ធា និយាយម្នាក់ឯងដូចមនុស្សវិកលចរិត។

មុនដំបូងនាងភយ័ណាស់ បន្ទាប់មកក៏បារម្ភចំពោះមិត្តរបស់នាងយ៉ាងខ្លាំង។ នាងដើរចូលទៅរកមិត្តសួរថា ៖

«គុន្ធាឯងកំពុងនិយាយជាមួយអ្នកណា? »

គុន្ធា ងាកមករកចន្ធី ទាំងរន្ធត់នឹងសំលេងមិត្ត ហើយរំពេចនោះនាងងាកមើលទៅប្តីវិញ ក៏បាត់គាត់ឈឹង។ ចន្ធីដើរ ទៅរកគុន្ធា តែមិត្តនាងធ្វើមុខក្រញ៉ុវ មិនព្រមឆ្លើយតបនឹងនាងសោះ។

«ប្រាប់ខ្ញុំបានទេ តើឯងកំពុងធ្វើអីហ្នឹង? » ចន្ធីសួរម្តងទៀត

គុន្ធាឆ្លើយទាំងខឹងសម្បាថា ៖

«ខ្ញុំកំពុងធ្វើម្ហូបឯងមិនឃើញទេអេះ? » ចុះតើឯងមកផ្ទះខ្ញុំធ្វើអី?

តែអំបាញ់មិញខ្ញុំលឺឯងនិយាយ តើឯងនិយាយជាមួយនរណា? គន្ធីសួរ?

ខ្ញុំនិយាយម្នាក់ឯងមិនបានទេអ្ហ? ឬក៏គិតថាខ្ញុំឆ្កួត? គុន្ធាឆ្លើយ!

ឃើញមិត្តមួម៉ៅយ៉ាងនេះ ចន្ធី រឹតតែបារម្ភ។

តើឯងនិយាយជាមួយប្តីឯងមែនទេ? តើឯងបានឃើញព្រលឹងប្តីរបស់ឯងមែនទេ? ​ចន្ធីសួរ

មែន!ឯងគិតថាខ្ញុំឆ្កួតត្រូវទេ? តែខ្ញុំចង់ប្រាប់ឯងថា ប្តីខ្ញុំពិតជាត្រលប់មករស់នៅជាមួយខ្ញុំវិញមែន។​ឯងអស់ចិត្តនៅ? បើកុំតែពួកឯងមករំរខានពួកយើង ប្តីខ្ញុំក៏មិនបាត់ខ្លួនដែរ។ ឯងល្មមចេញទៅវិញហើយតើបានទេ?

គុន្ធា!!!!

ចន្ធី សែនបារម្ភពី គុន្ធា តែនាងត្រូវគុន្ធារុញច្រានចេញពីផ្ទះ ហើយត្រលប់ទៅវិញទាំងមិនអស់ចិត្ត។

មិត្តចេញទៅបាត់ គុន្ធា គិតតែពីស្រែករកប្តីនាង អោយត្រលប់មកវិញ។

«បង! បងមកវិញមក៍! បងនៅឯណា? » នាងស្រែកហៅប្តីខ្លាំងៗ។

នាងហៅយូរណាស់ តែមិនឃើញព្រលឹងប្តីនាងចេញមកសោះ រួចនាងក៏អង្គុយយំ ដោយនិយាយពាក្យដូចកាលពីយប់មិញទៀត ៖

«បើបងមិនព្រមចេញមកទេចាំអូនទៅតាមបង! »

ថាហើយនាងប្រុងយកកាំបិតចាក់សំលាប់ខ្លួន ធ្វើអោយព្រលឹងប្តីនាងបង្ហាញខ្លួនមកវិញ។

«អូនកុំធ្វើបែបនេះ! » សំលេងប្តីនាង។

គុន្ធាដាក់កាំបិតចុះ ស្ទុះទៅរកប្តី។

តើអោយអូនរស់ធ្វើអីបើគ្មានរូបបងនោះ?គុន្ធាតបប្តី

សុផា ធ្វើមុខស្រពោន បន្លឺទៅរកប្រពន្ធ ៖

គុន្ធា សូមអូនកុំយកការស្លាប់​ មកគំរាមបងបែបនេះ?

ពួកយើងឥឡូវពិតជានៅស្ថានខុសគ្នាហើយ។ អូនត្រូវតាំងចិត្តក្លាហាន រស់តទៅទៀតដោយគ្មានបង។

គុន្ធាប្រកែកភ្លាម ៖

រស់នៅគ្មានបង អូនសុខចិត្តស្លាប់វិញ។ បើពួកយើងរស់នៅស្ថានខុសគ្នា អូននឹងស្លាប់ទៅរស់នៅស្ថានជាមួយបង។

សុផាខ្លោចចិត្តអាណិតប្រពន្ធ តែគាត់នៅតែពន្យល់នាង ៖

អូនមិនអាចធ្វើបែបនឹងបានទេ។ អូនធ្វើអោយបងនៅមិនស្ងប់ហើយ !មានជីវិតគឺមានឱកាស ដើម្បីអោយបានធ្វើនៅអ្វីដែលយើងចង់ធ្វើ។ ការស្លាប់ជារឿងធម្មតាទេ !

មិនធម្មតាទេបើម្នាក់ស្លាប់ ម្នាក់រស់នោះ! បងមិនយល់ពីអារម្មណ៏អូនទេ មែនទេ? ពេលបងស្លាប់ ជីវិតអូនគឺ ស្លាប់ទាំងរស់ ….. តើអោយអូនរស់នៅធ្វើអីទៀត? បងឆ្លើយប្រាប់អូនទៅមើល!

ទឹកភ្នែកជាច្រើនតំណក់ស្រោចផ្ទៃមុខភរិយា បណ្តាលអោយសុផា ក្តុកក្តួលហួសថ្លែង​ គាត់និយាយលែងចេញ ក៏អោបប្រពន្ធអោយនាងបានស្ងប់ចិត្ត។

រំលងបានមួយថ្ងៃ ដោយក្តីបារម្ភ ចន្ធី បានបបួលមិត្តភក្រ័ ស្និតស្នាលបីនាក់ទៀតទៅលេងផ្ទះគុន្ធា ប៉ុន្តែ ពួកនាងមិនបានទទួលការស្វាគមន៏ឡើយ។ គុន្ធា បើកទ្វារអោយមិត្តចូលផ្ទះមែន តែនាងសំដែងទឹកមុខធុញទ្រាន់ជាទិបំផុត។

​មិត្តរបស់នាងម្នាក់និយាយថា ៖

គុន្ធា ហ្អា! ពួកយើងចង់នាំឯងទៅទេសចរណ៏​ ក្រែងអាចធ្វើអោយឯងធូរស្បើយចិត្តខ្លះ។​ ឯងគិតយ៉ាងម៉េចដែរ?

គុន្ធា តប់ទៅមិត្តវិញដោយសម្តីសោះកក្រោះ ៖

អរគុណពួកឯងហើយគ្នាអាចរស់នៅតែម្នាក់ឯង មិនបាច់អោយពួកឯងឆ្អឺឆ្អាលពេលទេ។

មិត្តរបស់នាងម្នាក់ទៀតក៏បន្លឺថា ៖

ពួកយើងជាមិត្តរបស់ឯងណា ម៉េចក៏ឯងនិយាយអ៊ីចឹង?

គុន្ធាតបដោយធុញទ្រាន់

ខ្ញុំដឹងហើយ! ខ្ញុំមិនបានចាត់ទុកពួកឯងជាសត្រូវទេ។ ពួកឯងកំពុងគិតថា ខ្ញុំសរសៃរប្រាសាទតើមែនទេ? ខ្ញុំគ្មានបញ្ហាអីទេ! ខ្ញុំចង់រស់នៅជាមួយព្រលឹងប្តីខ្ញុំ ។​ អាណិតសូមឯងទៅវិញទៅ ខ្ញុំគ្មានអារម្មណ៏ទទួលភ្ញៀវទេ ។

ចន្ធី ក្រវីក្បាលហើយពោលពាក្យទាំងខឹង ៖

ឯងថាព្រលឹងប្តីឯងនៅក្នុងផ្ទះនេះមែនទេ? បាន! ម៉េចក៏ឯងមិនហៅគាត់អោយយើងបានឃើញផង? បើបានឃើញគាត់ពួកខ្ញុំ នឹងអស់ចិត្ត ហើយត្រលប់ទៅផ្ទះវិញភ្លាម។

ឮបែបនេះមិត្តម្នាក់ដែលខ្លាចខ្មោច ក៏ភយ័ដែរ តែគុន្ធាដកដង្ហើម និយាយទាំងធុញថប់ថា ៖

បងសុផា មិនអាចចេញមកជួបពួកឯងបានទេ!

ចន្ធី តបភ្លាមថា ៖

គាត់ម៉េចនឹងអាចចេញមកបាន បើគ្មានព្រលឹងគាត់មែនទែនផងនោះ? តាមពិតឯងកំពុងតែស្រមើរស្រម៉ៃម្នាក់ឯងប្រឌិតរឿងម្នាក់ឯង …. បើទោះបីលើលោកនេះពិតជាព្រលឹងវិញ្ញានមែន ឯងធ្វើបែបនេះប្រាកដជាធ្វើអោយព្រលឹងប្តីឯងវិលវល់មិនអាចទៅរកសុគតិភពបានទៅវិញទេ។

ផ្តេសផ្តាស! ប្តីខ្ញុំស្រឡាញ់ខ្ញុំ គាត់មិនចង់ឃ្លាតពីខ្ញុំទេ។​ ខ្ញុំមិនមែនប្រឌិតរឿងឆ្កួតនោះទេ គឺព្រលឹងប្តីខ្ញុំមិនដាច់ចិត្តពីខ្ញុំ គាត់ត្រលប់មករស់នៅជាមួយខ្ញុំ។ ពួកឯងយល់ទេ? ពួកឯងនាំគ្នាចេញទៅ ! ខ្ញុំធុញនឹងពួកឯងណាស់! ឆាប់ចេញទៅខ្ញុំសុំអង្វរ!

ឮ គុន្ធាពោលពាក្យបណ្តេញខ្លួនបែបនេះ ម្នាក់ៗក៏ទាល់តំរិះ ហើយដើរចេញពីផ្ទះនាងទាំងរារែក ។ ពួកនាងគិតថា នាងមានជម្ងឺស្រមើស្រមៃ ។ នាងកំពុងបង្កើត ពិភពផ្សេងមួយ រស់នៅជាមួយប្តីនាង តាមអ្វីដែលនាងចង់បាន។ នេះគឺប្រៀបដូចជាមនុស្សឆ្កួត អាចគ្រោះថ្នាក់បានគ្រប់ពេលវេលា។

ចន្ធីនិយាយដោយទឹកមុខព្រួយបារម្ភ ៖ គុន្ធាប្រហែលជាមិនព្រមអោយយើង នាំនាងអោយពេទ្រពិនិត្យទេ​ប៉ុន្តែយើងក៏មិនអាចទុកនាងចោលមិនរវីរវល់ដែរ។

ក្នុងចំនោម៤នាក់ មានតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលហាក់ជឿ​ថាវិញ្ញាណ សុផា ប្រហែលជាត្រលប់មករកគុន្ធាមែន។

បើពិតដូចគុន្ធានិយាយ ព្រលឹងប្តីនាងអាចនឹងក្លាយជាខ្មោចលងគេឯងទេហ្ន៎! មនុស្សនឹងខ្មោចម៉េចអាចរស់នៅជាមួយគ្នាបានទៅ។​

វាមិនអាចមានរឿងបែបនេះ មកកើតនៅកណ្តាលក្រុងអ៊ីចឹងទេ! បើនិយាយថា នៅឯស្រុកស្រែដាច់ស្រយាលប្រហែលជាខ្ញុំជឿខ្លះ។

ប៉ុន្តែបើមិនជឿ កុំប្រមាថ! ខ្ញុំគិតថា ឬក៏យើងទៅអញ្ជើញអាចារ្យ ឬព្រះសង្ឃ អោយជួយមើលផ្ទះគុន្ធាល្អទេ?

ឯងស្មានថាគុន្ធា ព្រមអោយព្រះសង្ឃ ឬ អាចារ្យចូលផ្ទះហ្ន៎! នាងមុខតែបណ្តេញចេញ ដូចបណ្តេញពួកយើងឥឡូវហើយ។

ការបារម្ភពីមិត្ត ហាក់ដូចជានៅតិចជាងទំហំស្នេហារបស់គុន្ធាចំពោះ ស្វាមី។ នាងស្រែកហៅ រហូតបានឃើញប្តីនាងនៅក្បែរ ប៉ុន្តែទឹកមុខប្រែកាន់តែអស់សង្ឃឹមចំពោះភរិយា។

វិញ្ញាណប្តីស្តីអោយប្រពន្ធថា ៖

ហេតុអ្វីអូនអាចធ្វើចារិតបែបនេះ ជាមួយមិត្តភក្រ័អូនបាន? ទោះយ៉ាងណាពួកគេជាមិត្តល្អរបស់់អូន។ ពួកគេបារម្ភពីអូន ទើបពួកគេមកមើលអូន។ ហេតុអ្វីអូនបណ្តេញពួកគេអោយទៅវិញបែបនេះ?

គុន្ធាសំលឹងទឹកមុខប្តី ហាក់នឹកស្តាយកំហុស។ នាងបន្លឺ ៖

អូន អូន សុំទោស …!

មិនមែនសុំទោសបងទេ គឺសុំទោសមិត្តភក្តិរបស់អូន!……

ចាស៎ ពេលជួបពួកគេ អូននឹងសុំទោស បងកុំខឹង នឹងអូន!

តែពេលនេះបងខឹងនឹងអូនហើយ …… គុន្ធាលើលោកនេះក្រៅពីបង អូននៅមានកិច្ចការជាច្រើនត្រូវធ្វើទៀត។ អូនមិនអាចឈប់ខ្វល់អ្វីទាំងអស់បានឡើយ។ អូនត្រូវទៅធ្វើការ ត្រូវមានមិត្តភក្តិ ត្រូវទៅលេងសាច់ញាតិ….. បងស្លាប់ហើយ! បងមិនអាចរស់នៅក្បែរអូនទៀតទេ ។

គុន្ធាស្តាប់សំដីប្តីទាំងអង្គុយស្ងៀមធ្មឹង! សុផាមើលមុខប្រពន្ធដោយក្តីអាណិត ប៉ុន្តែគេត្រូវជម្នះនិយាយអោយនាង​ភ្ញាក់ខ្លួន។

ពេលនេះជាពេលចុងក្រោយ ដែលបងបង្ហាញខ្លួនអោយអូនឃើញបង! សំឡេង សុផា។

ទេ! មិនអាចទេ ! បងមិនអាចទុកអូនចោលបែបនេះទេ! គុន្ធាបន្លឺទាំងស្រវាអោបប្តីមិនអោយរបូត!

សុផា ចាប់អង្រួនស្មាទាំងសងខាងរបស់នាង ៖

អូនកុំធ្វើបែបនេះបានទេ? យើងរស់នៅក្នុងភពផ្សេងគ្នាហើយ ។ បងត្រូវទៅរស់នៅក្នុងភពថ្មីរបស់បង តែអូនត្រូវរស់នៅជាមនុស្សបន្តទៀត។ អូនត្រូវទទួល ខុសត្រូវចំពោះជិវិតអូនបន្តទៀត ស្តាប់បានទេ។

ទេអូនមិនចង់ទទួលខុសត្រូវជិវិតស្អីទេ ! អូនចង់ស្លាប់អោយចប់ទៅ អូននឹងទៅរស់នៅជាមួយបង!

គុន្ធាអូនកុំមានះបែបនេះ វាគ្មានប្រយោជន៏ទេ ! ពួកយើងត្រូវតែ ព្រមទទួលស្គាល់ការពិតនេះជាមួយគ្នា។ អូនដឹងទេបងគ្រាន់តែទៅមុនអូនប៉ុណ្ណោះ។ តែអូនត្រូវនៅសិន ដើម្បីធ្វើរឿងជាច្រើន ដែលអូនចង់ធ្វើ។ អូនភ្លេចហើយមែនទេ? ពួកយើងមានក្តីស្រមៃរួមគ្នាច្រើនណាស់ ហើយវាមិនទាន់ក្លាយជាការពិតទេ។ ឥឡូវបងលេងជាមនុស្ស បងលែងអាចសំរេចក្តីស្រមៃ របស់ពួកយើងបានហើយ គឺមានតែអូនប៉ុណ្ណោះ! បើអូនស្រឡាញ់បង តើអូនអាចជួយសំរេចក្តីស្រមៃ របស់ពួកយើងបានទេ? ធ្វើជំនួសបងដើម្បីអោយបងបានសប្បាយចិត្ត

គុន្ធាគិតតែពីក្រវីក្បាល នឹង បង្ហូរទឹកភ្នែកដាក់ប្តី ៖

ទេ! អូនមិនអាចធ្វើអ្វីតែម្នាក់ឯងបានទេ បើគ្មានបង ហេតុអ្វី បងទុកកិច្ចការជាច្រើនអោយអូនធ្វើតែម្នាក់ឯង?

បងសុំទោស!

គុន្ធា ក៏ស្រែកយំខ្លាំងៗ

ទេ! ទេ! ពេលនេះគឺបងនៅចំពោះមុខអូនហើយ ហេតុអ្វីបងសំរេចចិត្តរស់នៅជាមួយអូនមិនបាន?

ទឹកមុខសុផា សែនជូរចត់ នឹកអាសូរភរិយា តែពេលវេលាមិនទុកអោយគាត់នៅបង្ហាញខ្លួនបន្តទៀតឡើយ ហើយគាត់ក៏រលាយបាត់ពីមុខនាងនាពេលនោះទៅ។

ព្រលប់មកដល់ មេឃយល់ពណ៏ស្រអាប់ ធម្មជាតិស្ងប់ស្ងាត់ ហាក់ចង់ប្រាប់អ្វីម្យ៉ាងដល់ចន្ធី និងធ្វើអោយនឹកឃើញព្រួយនឹកដល់មិត្តអភព្វ័របស់ខ្លួន។ នាងចេះតែកើតអារម្មណ៏ភយ័ៗ ខ្លាចគុន្ធាមានរឿងអីកើតឡើង ហើយដោយមិនដាច់ចិត្តនាងក៏ទៅរកមិត្ត។

ចន្ធីគោះទ្វារតែមិនលឺសំលេងឆ្លើយ ទើបនាងរុញទ្វារដើរចូលទៅក្នុងផ្ទះ ដែលមានសភាពស្ងាត់ជ្រងំ។

គុន្ធា ! គុន្ធា ! តើឯងនៅឯណា?

ហៅបណ្តើរ នាងក្រលេកមើលទៅរូបថត សុផា ភ្ជួរជាប់ជញ្ជាំង ដែលប្រកបដោយខ្សែភ្នែកហាក់ចង់ និយាយអ្វីមករកនាង។ ចន្ធី មិនខ្លាចខ្មោចទេ តែនាងហាក់ទទួលអារម្មណ៏ចំលែកពីរូបថតនោះ។

គុន្ធា! ម៉េចមិនលឺឯងឆ្លើយ?

ចន្ធី ស្រែកហៅ គុន្ធា ខ្លាំងៗ រួចក៏សំរេចចិត្តដើរចូលទៅបន្ទប់គេង គុន្ធា ។ ឱ! ពុទ្ធោ! អើយគុន្ធា ដេកស្តូកស្តឹង ទាំងមានឈាមនៅលើកដៃ នៅលើគ្រែគេង។ បន្ទប់គេងដែលតុបតែងថ្មីៗ ហេតុអ្វីក៏កើតរឿងអកុសល បែបនេះ? នេះព្រោះស្រីទ្រាំនឹងភាពឈឺចាប់នៃការព្រាត់ប្រាស់មិនបាន ក៏យកកូនកាំបិតកាត់សរសៃសម្លាប់ខ្លួន។

ចន្ធី ស្លន់ស្លោ ស្ទើរតែគិតអ្វីមិនឃើញ ប៉ុន្តែដឹងថាមិត្តនៅមានដង្ហើម ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនយកទូរសព្ទ៍ចុចហៅឡានពេទ្យ។

ជីវិតមិនអស់មិនស្លាប់ នៅចន្លោះទ្វារមរណះនេះ គុន្ធា បានជួបនឹងសុបិនដ៏វៃងឆ្ងាយ រឿងរ៉ាវទាំងឡាយដែលនាងធ្លាប់បានធ្វើ ទង្វើនានាដែលដក់ជាប់នៅក្នុងចិត្ត គំនិតផ្សេងៗ ដែលធ្លាប់កត់ទុកនៅក្នុងគំនរសង្ខា … ឱ! វដ្តសង្សារ …. សុផា នឹង គុន្ធា មិនដឹងជាធ្លាប់កើតស្លាប់ប៉ុន្មានដងទៅហើយ ម៉េចឡើយនាងទទួលយកច្បាប់ធម្មជាតិនេះមិនបានទៀត។ នាងបានយំខ្សឹកខ្សួលនៅក្នុងសុបិន តែនាងក៏បានសើចញញឹមផងដែរ នៅពេលបានយល់ពីអត្ថនយ័ពិតពីជីវិតមនុស្ស។

ការស្លាប់គ្មានអ្វីគួរអោយខ្លាចទេ ចំនែកឯការរស់នៅគឺជា ឱកាសដើម្បើបានធ្វើនៅអ្វី ដែលយើងចង់ធ្វើ។ មានឆាកជីវិត មានភារកិច្ច មានទំនួលខុសត្រូវ មានក្តីសង្ឃឹម។ មុននឹងស្លាប់ទៅវិញ តើយើងបានធ្វើអ្វីខ្លះហើយ? សុផា ស្វាមីនាងមានគំនិតដូចគ្នា នឹងនាង ហើយគាត់នឹងរស់នៅក្នុងចិត្តរបស់នាង ផ្តល់កំលាំងចិត្តដល់នាងជានិច្ច។

សុបិនដ៏ច្បាស់ក្រឡែតទាំងនោះ ហាក់ដូចជាសំលាប់បិសាចក្នុងចិត្តរបស់គុន្ធា ហើយបានផ្តល់ជីវិតថ្មីមួយមកនាងវិញ។ ពេលភ្ញាក់ពីសុបិន​ អារម្មណ៏របស់គុន្ធា ស្រស់ថ្លា ហាក់មានប្រាជ្ញា អាចគិតយល់ពីអ្វីទាំងអស់នៅក្នុង លោកនេះ។

មិនយូរប៉ុន្មាន ចន្ធី នឹង មិត្តភក្តិ ប៉ុន្មាននាក់ទៀតក៏ចូលមកមើលនាង។ ពួកគេបានជូននាង ទៅទទួលបរិយាកាស ដ៏ស្រស់បំព្រងនៅសួនច្បារមន្ទីពេទ្យ ក៏ជាពេលដែលនាងបានឃើញ ទារកដ៏តូចដែលទើបនឹងកើត ដែលគេដាក់ហាលពន្លឺព្រះអាទិត្យ អោយមានសុខភាពល្អ និងឃើញលោកតាចាស់ម្នាក់ ដែលជាជីតារបស់ទារកនោះកំពុងតែសើចប្រលែងជាមួយនឹងគេ។ បន្ទាប់មកនាងសំលឹងមើលទៅផ្ទៃមេឃពេលព្រឹកដ៏ស្រស់ថ្លា និង ដ៏ធំធេង រួចពោលពាក្យអរគុណទៅមិត្តរបស់នាង ៖

អរគុណពួកឯងណាស់ដែលមិនបោះបង់ចោលខ្ញុំ។

កុំនិយាយអញ្ចឹងអី? ឯងគឺជាមិត្តសំលាញ់របស់ពួកយើង ។ កុំគិតផ្តេសផ្តាស់ទៀតណា! ពួកយើងពិតជាខ្លាចបាត់បង់រូបឯងណាស់។ ចន្ធិតប!

គុន្ធា ចាប់ដៃមិត្តទាំងអស់គ្នាព្រមទាំងស្រដី ៖

អោយគ្នាសុំទោស! ថ្ងៃនេះគ្នាគិតយល់ហើយ ។គ្នានឹងរស់នៅបន្តដោយក្តីសង្ឃឹម ! គ្នានឹងធ្វើខ្លួនអោយល្អ អោយព្រលឹងស្វាមិក្នាបានស្ងប់។ នៅមានកិច្ចការជាច្រើនណាស់ ដែលរងចាំអោយគ្នាធ្វើ ។ គ្នាមិនអាចអាត្មានិយម​ទុកកិច្ចការទាំងនោះ ចោលឡើយ៕ ពិភពលោកនេះនៅតែស្រស់ថ្លាជានិច្ច បើគ្នានៅតែញញឹមតើមែនទេ?

មិត្តភក្តិគ្រប់គ្នាក៏ញញឹមតាមនាង ហើយមានម្នាក់និយាយចំអន់អោយនាងថា ៖

ប៉ុន្តែ ថ្ងៃមុនឯងដូចជាអាត្មានិយមពេកហើយ! ឯងធ្វើឬកដាក់ពួកយើងអាក្រក់ណាស់!

ពួកគេក៏អស់សំណើចទាំងអស់គ្នា ហើយបន្តិចមក គុន្ធាក៏ប្រាប់អោយពួកគេទៅធ្វើការចុះ ព្រោះនាងអាចនៅម្នាក់ឯងបាន កុំអោយមិត្តខាតពេលធ្វើការដោយសារកំដរខ្លួន។

គុន្ធា អង្គុយលើរទេះរុញ មើលទៅវាលស្មៅ នឹងសំលឹងទៅសួនផ្ការីកស្កុះស្គាយ ហើយពេលនោះរទេះរុញដែលនាងកំពុងអង្គុយ ស្រាប់តែវិលកង់នាំនាងទៅដល់សួនផ្ការីកនោះ។ គុន្ធាមិនចំលែកចិត្តទេ ព្រោះនាងដឹងច្បាស់ថា អ្នកដែលកំពុងតែរុញនាងនោះ គឺគ្មានអ្នកណាក្រៅពី សុផាស្វាមីនាងឡើយ។

សុផាបេះផ្កាមួយទងជូនប្រពន្ធ ហើយគាត់ញញឹមសំលឹងកែវភ្នែកនាងទើបបន្លឺថា ៖

ពេលនេះបងអាចលាអូនទៅដោយស្ងប់ចិត្តហើយ។ ជីវិតមនុស្សប្រៀបដូចជាផ្កានេះអ៊ីចឹង។ ទោះជាមានផ្កាមួយស្រពោនជ្រុះដី ក៏មានផ្កាផ្សេងទៀតកំពុងតែក្រពុំ នឹងរីកបន្តដែរ។ មួយជីវិតនេះបងពេញចិត្តជាងគេ គឺបងស្គាល់អូន នឹងបានរៀបការជាមួយអូន។ ទោះបីទេវតាផ្តល់ពេលវេលាអោយយើងតិច ពិតមែនតែស្នេហាយើង នឹងស្ថិតជានិរន្តន៏។

ពន្លឺភ្នែកភ្លឺស្រទន់របស់គុន្ធា សម្លឹងមើលមុខប្តី រួចស្រដិថា ៖

សូមបងទៅចុះ អូននឹងបន្តសំរេចក្តីស្រមៃ របស់ពួកយើង។ ក្នុងជាតិនេះទោះបីយើងរស់នៅជាមួយគ្នា ក្នុងរយះពេលខ្លីមែន តែជាសុភមង្គលរបស់អូនអស់មួយជីវិត។

ព្រលឹងរបស់សុផា ក៏រសាត់អណ្តែតទៅតាមខ្យល់។ គាត់ឃ្លាតពីគុន្ធា ភរិយារបស់គាត់ តែឃ្លាតជាមួយស្នាមញញឹមផុសចេញពីដួងចិត្តដ៏ភ្លឺថ្លា ដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យ។

និពន្ធចប់ ៥ សីហា ២០០៨

ដោយសុខចាន់ផល

ចំលងចូលទីនេះចប់ដោយ សុខុម ស្រី

ថ្ងៃទី ១៥ កើត ខែ ស្រាពណ៏ ជាថ្ងៃសីល ពេញបូរមី ត្រូវ នឹងថ្ងៃ ទី ២៣ សីហា ២០២១

ពិតប្រាកដ

សុភមង្គលកើតមានពិត ពេលមនុស្សលែងគិតរឿងខ្វល់ខ្វាយ

ព្រោះមានបញ្ញានៅជាប់កាយ ដួងចិត្តស្រស់ស្រាយគ្រប់ជំហ៊ាន។

ធាតុពិតនៃពាក្យថាជោគជយ័ គឺពេញចិត្តអ្វីដែលខ្លួនមាន

ជោគជយ៏នេះដូចបាននិពា្វន គ្មានថ្ងៃបាត់បង់ទៅវិញឡើយ។

សុខពិតប្រាកដគឺចិត្តស្ងប់ លែងមានចិត្តស្អប់អ្វីទៀតហើយ

ស្រលាញ់ខ្លួនឯងជាចំលើយ ក្តីសុខនេះហើយដែលថិតថេរ។

ដោយ សុខចាន់ផល

មានក្នុងសៀវភៅ មនោសញ្ចេតនា

រូបភាពថតដោយសុខុម

ខ្ជិលខ្ជិល

បើខ្ជិល ខ្ជិល អោយមានប្រយោជន៏!

សើចទៅ ខ្ជិលយំ

ញញឹមទៅ ខ្ជិលក្រញ៉ូវ

សង្ឃឹមទៅ ខ្ជិលខ្វល់ខ្វាយ

សប្បាយទៅ ខ្ជិលកើតទុក្ខ

រាប់រកទៅ ខ្ជិលព្រងើយ

ស្រឡាញ់ទៅ ខ្ជិលស្អប់

អរគុណទៅ ខ្ជិលតូចចិត្ត

ធ្វើការទៅ ខ្ជិលសំរាក

ខំប្រឹងទៅ ខ្ជិល ខ្ជិល

អត្ថបទ យកចេញពីរសៀវភៅ​មនោសញ្ចេតនា ដោយ សុខចាន់ផល

រូបភាពយកចេញពី Pinterest.

តម្លៃមនុស្ស (ត)

V– មនុស្ស និងធម៌

តាមន័យរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាថា សត្វដែលបានមកចាប់កំណើតកើតជាមនុស្សក្រក្រៃពេកណាស់ ពីព្រោះកំណើតមនុស្សនីមួយៗ សុទ្ធតែបានមកដោយមហាកុសលវិបាកជួយឧបត្ថម្ភទាំងអស់ ហើយលោកចាត់ទុកជាឧត្តមភេទ គឺភេទមានតម្លៃយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត លើសភេទនានាទាំងអស់ពីព្រោះម្នាក់ៗ គេចង់សាងខ្លួនគេឱ្យនៅទេព្តាក៏បាន ទៅជាព្រះឥន្ទក៏បាន ទៅជាព្រះព្រហ្មក៏បានឬទៅជាព្រះពុទ្ធអង្គក៏បាន។ ដើម្បីវាយតម្លៃនឹងសេចក្ដីសុខរបស់មនុស្សលោក ឱ្យបានរីកទូលំទូលាយជាងនេះ ទៅទៀត មនុស្សលោកត្រូវមានធម៌៤យ៉ាងគឺ៖

១ – មានចិត្តអំណត់អត់ធន់ ចំពោះហេតុការណ៍ផ្សេងៗ ដែលបណ្ដាលមកពីធម្មជាតិខ្លះ ពីផលវិបាករបស់អតីតកម្ម គឺកម្មចាស់ ដែលចៀសពុំរួចខ្លះ ពីអារម្មណ៍ដែលមនុស្សលោកជួបប្រទះ នាបច្ចុប្បន្នកាលនេះខ្លះ គឺអត់ធន់ចំពោះការខំប្រឹងលះបាបអកុសលគ្រប់បែបយ៉ាង អត់ធន់ចំពោះការខំប្រឹងចម្រើនសន្សំបុណ្យកុសលទាំងតិចទាំងច្រើនហៅថាខន្តិ។

២ – មានគំនិតពិតត្រង់ ច្បាស់លាស់ ប្រាកដប្រជា គឺលះបាបពិតជាលះបាបចម្រើនបុណ្យ ពិតជាចម្រើនបុណ្យ គិតអំពីអ្វី ធ្វើនូវអ្វីនិយាយពីរឿងអ្វី ឱ្យច្បាស់លាស់ពិតប្រាកដ មិនកាយកប់ត្រឡប់ត្រឡិនម្ដងអីចេះ ម្ដងអីចុះ បាតដៃជាខ្នងដៃ ហៅថា សច្ចៈ។

៣ – ត្រូវមានចិត្តចាប់ភ្លឹកនឹក ដល់គុណឧបការៈរបស់លោកអ្នកមានគុណទាំងអស់ មានមាតាបិតាជាដើម កុំបំភ្លេចចោល ហើយត្រូវឆ្លៀតរកឱកាស នឹងធ្វើកិច្ចតបគុណ ដោយមធ្យោបាយណាមួយកុំបីខាន ហៅថាកតញ្ញុតា។

៤ – ត្រូវតាំងចិត្តឱ្យទូលំទូលាយ ស្រឡាញ់រាប់អាន អាណិតអាសូរ ចំពោះសព្វសត្វទាំងអស់ឥតរើសមុខ គ្រប់ទិសទាំង១០ ទុកដូចជាបងប្អូនរួមឈាមជាមួយគ្នា ព្រមទាំងចែករំលែកសេចក្ដីសុខដែលខ្លួនមាន ចែកផ្សាយដល់គ្នា ដើម្បីឱ្យគេបានសុខដូចយើងផង ហើយកុំមានពៀរវេរានឹងគ្នាចូររក្សាខ្លួនឱ្យបានសុខរៀងៗខ្លួនហៅថា មេត្តា។

VI – មនុស្សលោកជួយមនុស្សលោក

យើងជាមនុស្សលោក កើតនៅក្នុងចំណោមមនុស្សលោក ម្នាក់ៗសុទ្ធតែចងបានសុខ សេចក្ដីសុខនោះសោត ជួនកាលបានមកពីសំណល់បុណ្យចាស់ពីព្រេងនាយ ជួនកាលបានមកពីការធ្វើប្រព្រឹត្តផ្សែផ្សំនាយអាយត្រូវទំនងក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ដើម្បីពង្រីកសេចក្ដីសុខនោះឱ្យបានធំទូលំទូលាយគ្មានព្រំដែន

ម្នាក់ៗ ត្រូវចេះជួយគ្នាសង្គ្រោះគ្នា យឺតយោងគ្នាក្នុងគ្រាមានអាសន្នអន្ធក្រ

ដូចជាក្នុងសម័យមានសង្គ្រាម ឬក៏ក្នុងការធម្មតាទៅតាមមធ្យោបាយរៀងៗខ្លួន ដែលអាចជួយបាន។ មនុស្សលោកតែម្នាក់មែន ប៉ុន្តែគេមានសេចក្ដីសុខធំទូលំទូលាយ ហើយមានសន្តានចិត្តសប្បុរសផង ប្រាថ្នាចង់ឱ្យតែមនុស្សលោកបានសុខដូចគ្នា អាចជួយអ្នកដទៃរាប់លានអ្នក ឱ្យបានសុខយ៉ាងត្រចះត្រចង់។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធតែមួយព្រះអង្គគត់ ទ្រង់មានចរិយាធម៌ គឺការប្រព្រឹត្ត ៣ យ៉ាង គឺពុទ្ធត្ថចរិយា ការប្រព្រឹត្តដើម្បីនឹងបានត្រាស់ដឹង នូវអនុត្តរធម៌១ ញាតត្ថចរិយា ការប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍នឹងស្រោចស្រង់សត្វលោក១ទ្រង់បានត្រាស់

ដឹងឡើងក្នុងលោក ព្រះអង្គរកសេចក្ដីសុខពិតឃើញមុនគេ ទ្រង់សម្ដែងធម៌

យឹតយោងសត្វគឺមនុស្សលោក ទេវលាកព្រហ្មលោកឱ្យបានឃើញពន្លឺសុខ

ពិតស្ទើររាប់មិនអស់។ មឃមាណព ក៏តែម្នាក់ឯងដែរ ជាមនុស្សសាមញ្ញធម្មតា

ប៉ុន្តែជាអ្នកស្វែងរកសេចក្ដីសុខតែម្យ៉ាងអាចជួយមិត្រភ័ក្តិរបស់គាត់ ៣៣ នាក់ ឱ្យបានសុខយ៉ាងជាក់ស្ដែង គឺរួចរស់រានមានជីវិត ដែលបណ្ដាលមកពីស្ដេចមួយព្រះអង្គមិនប្រកបដោយធម៌ ប្រើឱ្យយកទៅសម្លាប់ចោល។ ដំណើររឿងសង្ខេបដូចតទៅនេះ៖

ក្នុងអតីតកាលកន្លងទៅយូរហើយ នៅក្នុងអចលគ្រាម នាដែលមគធៈ កាលនោះ មានមាណពម្នាក់ឈ្មោះមឃៈ ជាអ្នកមានចិត្តសប្បុរសសង្គ្រោះគេជានិច្ច បានធ្វើទីដីមួយកន្លែង បង្ហាប់ឱ្យរាបស្មើល្អ អ្នកផងឃើញហើយគួរឱ្យជ្រះថ្លា។ ស្រាប់តែមានមាណពដទៃទៀត មានចិត្តអាក្រក់មិនសូវយល់ការណ៍ក៏មកបណ្ដេញគាត់ចេញ មិនឱ្យធ្វើនៅទីនោះ មឃមាណព ឥតមានតូចចិត្តសោះ សុខចិត្តចេញពីទីនោះ ទៅធ្វើនៅកន្លែងផ្សេងទៀត គេក៏តាមព្យាបាទបណ្ដេញគាត់ ដូចពេលមុនទៀតជាច្រើនលើក។ ក្រោយមក គាត់កាន់ចបទៅជម្រះទីកន្លែងមួយទៀតធ្វើឱ្យយ៉ាងរលីងស្អាត ហើយកន្លែងនោះ មហាជនទាំងឡាយតែងទៅមកហូរហែជាប់ជានិច្ចផង។ បើនៅរដូវរងា គាត់បំពក់ភ្នក់ភ្លើង នៅរដូវក្ដៅ គាត់ដងទឹកតម្កល់ទុកក្នុងពាង ជូនសាធារណជនប្រើប្រាស់ជារៀងរាល់ថ្ងៃតាមត្រូវការ ហើយគាត់តែងតែចេញទៅធ្វើការពីព្រលឹមៗ ដើម្បីធ្វើផ្លូវពង្រាបឱ្យរាបស្មើ ព្រមទាំងកាប់ឆ្ការមែកឈើព្រៃណា ដែលច្រងេងច្រងាងធ្វើផ្លូវទៅណា ខ្ញុំធ្វើផ្លូវទៅស្ថានសួគ៌។ លុះយល់ឃើញថា មឃមាណព មានគំនិតល្អ គឺចេះសង្គ្រោះគេដូច្នេះហើយ ទើបមាណពដទៃៗ

ទៀត មកសុំធ្វើជាមួយ ម្ដងម្នាក់ ម្ដងពីរនាក់យូរៗ បានកើនរហូតដល់៣៣នាក់ ទាំងអស់គ្នាបាននាំគ្នាធ្វើផ្លូវបានប្រវែងប្រហែល២យោជន៍។

និយាយពីគាមភោជក គឺចៅសង្កាត់ភូមិនោះ ឃើញមាណពទាំង៣៤ នាក់ធ្វើដូច្នោះ គាត់មិនសប្បាយចិត្តសោះ ពីព្រោះគិតឃើញថាពួកមាណពទាំងនេះ ធ្វើការឥតប្រយោជន៍ទទេ បើប្រសិនណាជានាំគ្នារកសាច់ជាដើមមកស៊ី ផឹកសុរាវិញ ប្រហែលជាអញនឹងមានកម្រៃខ្លះ ក៏ទៅហៅមាណពទាំងអស់នោះមក ហើយហាមឃាត់ជាដាច់ខាតមិនឱ្យធ្វើ។ មាណពទាំងអស់ប្រកែកមិនព្រមឈប់។ ចៅសង្កាត់តូចចិត្តខ្លាំង ដោយគេមិនព្រមស្ដាប់បង្គាប់ ក៏រត់ទៅក្រាបទូលស្ដេចមួលបង្កាច់ថា ខ្លួនឃើញពួកចោរនៅក្នុងព្រៃទៅវិញ។ ចំណែកព្រះរាជាមិនបានពិចារណា ក៏ជឿតាមពាក្យចៅសង្កាត់ដែលពិតទូលមួលបង្កាច់ ស្មានថាជាចោរមែនក៏ទ្រង់បញ្ជាឱ្យទៅចាប់មាណពទាំងអស់នោះមក ហើយត្រាស់បញ្ជាឱ្យដឹកដំរីមកបញ្ជាន់សម្លាប់ចោលឱ្យអស់។ មឃមាណព ឥតមានភ័យតក់ស្លុតអ្វីបន្តិចបន្តួចសោះ បានរម្លឹកដល់មាណពជាមិត្រសំឡាញ់ទាំងអស់ថាមិត្រទាំងអស់គ្នាពេលនេះ យើងនឹងដល់ថ្នាក់ទីបំផុតនៃជីវិតហើយ ចូរប្រុងស្មារតី តាំងចិត្តឱ្យប្រកបដោយមេត្តា យើងគ្មានអ្វីទីពឹងក្រៅពីធម៌មេត្តានេះទេ គឺ

កុំខឹងកុំតូចចិត្ត កុំអាក់អន់ចិត្តនឹងព្រះរាជា និងចៅសង្កាត់ហើយនិងដំរីឱ្យសោះ មាណពទាំងអស់ក៏ធ្វើតាម ដោយអានុភាពនៃចិត្តប្រកបដោយមេត្តា ដំរីក៏មិនហ៊ានទៅជិត។ ព្រះរាជាទ្រង់ឈ្វេងយល់ថា ក្រែងដំរីឃើញមនុស្សច្រើន បានជាវាមិនហ៊ានជាន់ បើដូច្នេះត្រូវអ្នករាល់គ្នាយកកន្ទេលទៅគ្របមាណពទាំងអស់ឱ្យជិត រួចប្រើដំរីឱ្យមកបញ្ជាន់ម្ដងទៀត ធ្វើយ៉ាងនេះក៏ដោយ ដំរីរឹតតែលែងហ៊ានមកជិតថែមទៀត។ ទើបព្រះរាជា ទ្រង់ឱ្យហៅមាណពទាំងអស់នោះមកសួរព័ត៌មានតាំងពីដើមរៀងមក លុះទ្រង់ជ្រាបសេចក្ដីសព្វគ្រប់ហើយ ក៏មានព្រះទ័យសោមនស្សណាស់ថា អមាលសត្វតិរច្ឆាន ម្ដេចគង់ដឹងគុណ ចុះខ្លួនជាមនុស្សត្រឡាំង ម្ដេចក៏មិនដឹងគុណសោះ គេធ្វើការនេះជាជំនួសដល់ផែនដីទេតើ។ ទើបទ្រង់សូមឱ្យមាណពទាំងនោះអត់ទោសផងចុះ ហើយទ្រង់ប្រគល់ចៅសង្កាត់ព្រមទាំងប្រពន្ធកូនចៅ ឱ្យជាខ្ញុំបម្រើមាណពទាំង៣៤ នាក់ទាំងទ្រង់ប្រទានដំរីទាំងអស់ សម្រាប់ជាយានជំនិះ ហើយស្រុកភូមិដែលចៅសង្កាត់ត្រួតត្រានោះទៀតសោត ក៏ទ្រង់ប្រគល់ឱ្យជាកម្មសិទ្ធិ សម្រាប់មាណពទាំងនោះ ប្រើប្រាស់ប្រកបមុខរបរការងារចិញ្ចឹមជីវិតនៅជាសុខសាន្តចុះ។

១ – អ្វីទៅជាគុណភាពនៃការអប់រំរបស់ព្រះពុទ្ធ

ដើម្បីរក្សានូវនីតិធម៌ អភិសមាចារពុទ្ធសាសនា សមធម៌សង្គម ដែលជាមូលដ្ឋាននៃគុណភាព នៃការអប់រំនោះ ត្រូវអាស្រ័យដោយគ្រូមាននូវចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ សីលធម៌ គុណធម៌ បទពិសោធន៍ជីវិត ព្រមទាំងការប្រព្រឹត្តល្អ និងការមាននូវវិន័យយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទើបការអប់រំនោះប្រកបដោយសក្តានុពល។ ប្រៀបដូចជា មាតាបិតាទាំងឡាយក្នុងលោក ត្រូវប្រព្រឹត្តឱ្យល្អ ដោយចៀសវាងនូវសេចក្តីអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង ដើម្បីជាគំរូដ៏ល្អ សម្រាប់កូនគ្រប់រូបដូច្នោះដែរ។ ព្រោះថា បើខ្លួនឯងប្រព្រឹត្តអាក្រក់ហើយ តើធ្វើដូចម្តេចនឹងឱ្យកូនល្អទៅបាន! ដូចសុភាសិតមួយឃ្លាថា “បើមិនបានធ្វើល្អ សូមកុំធ្វើអាក្រក់ បើមិនបាននិយាយការពិត សូមកុំនិយាយការកុហក”។ ជនពាលកំណាចខ្វះគុណធម៌ អ្នកផងទាំងពួងមិនដែលហៅថា “បណ្ឌិត” ទេ។ ដូច្នេះ ដើម្បីឱ្យក្លាយជាជនល្អ សម្រាប់ក្រុមគ្រួសារសម្រាប់សង្គម សម្រាប់ប្រទេសជាតិខ្លួនឯង ទាល់តែខ្លួនឯងនោះ ចេះ សន្សំសេចក្តីល្អ ព្រមទទួលការអប់រំឱ្យបានច្រើនបំផុត តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ទោះដោយវិធីណា ក៏ដោយឱ្យតែបានពាក្យថា “ល្អ” កុំឱ្យតែអាក្រក់។ ដូចលោក ថា “គំរូល្អប្រសើរជាងទ្រឹស្តីល្អ។ ហើយការអប់រំនេះទៀតសោត ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលបរិសុទ្ធដែលមនុស្សក្នុងពិភពលោក បានទទួលស្គាល់គ្រប់គ្នា ហើយប្រកាសថា៖ “ជាព្រះបិតាសន្តិភាព ផ្នែកខាងផ្លូវចិត្ត”។ ហេតុនេះ ចូរយើងទាំងអស់គ្នា ខំព្យាបាលជំងឺ ផ្នែកផ្លូវចិត្តឱ្យបានគ្រប់គ្នា ដោយយើងធ្វើយ៉ាងណាដើរតាមគ្រូពេទ្យដែលមាននូវគុណធម៌ សីលធម៌ ចរិយាធម៌ សម្រាប់ព្យាបាលជំងឺយើង ហើយបើគ្រូពេទ្យណាដែលខ្វះនូវវិជ្ជាជីវៈ គុណធម៌ សីលធម៌ និងចរិយាធម៌ គ្រូពេទ្យនោះហើយជាឃាតករមនុស្សលោក។

ក្នុងភាពជាមនុស្សបើគ្មាននូវមេត្តាធម៌ គុណធម៌ សីលធម៌ ហើយនោះគឺមិនបានភាពជាមនុស្សទេ។ សង្គមអាក្រក់ជាអ្វី? គឺជាសង្គមដែលគ្មានភាព

សុចរិត គ្មានភាពស្អាតស្អំ គ្មានមេត្តា ករុណា មុទិតា ឧបេក្ខា គុណធម៌ សីលធម៌។

កាលបើមនុស្សមិនទ្រទ្រង់នូវធម៌ (សណ្តាប់ធ្នាប់ របៀបរៀបរយល្អ អាក្រក់ទៀងត្រង់សុចរិត)ទាំងអស់នេះទេហើយ នាំឱ្យពិភពលោកកើតមានសង្គ្រាម ប្រទេសជាតិបាត់ពន្លឺរស្មី ស្រអាប់ទៅដោយភាពងងឹត (អសន្តិសុខ) គឺពេញដោយជនសាហាវកាប់សម្លាប់ ស៊ីសំណូក សេពគ្រឿងញៀន ក្បត់គ្នាគ្រប់យ៉ាងតើមកពីអ្វី? គឺមកពីពួកគេមិនព្រមចូលសាលារៀន ដែលបង្កើតឡើង

ដោយព្រះពុទ្ធនោះឡើយ។

ដូច្នេះ សុំព្យាយាមរកអាហារឱ្យ “ចិត្ត” បានបរិភោគផង សុំកុំរកអាហារឱ្យ“កាយ”ច្រើនពេក។ អ្វីដែលលំបាកបំផុតនោះ គឺការមិនព្រមអប់រំចិត្តហ្នឹងឯង។ បើអប់រំចិត្តបានហើយ គ្រប់គ្រងចិត្តបានហើយ ទូន្មានចិត្តបានហើយ នោះចិត្តមនុស្សយើងគ្រប់គ្នានឹងកើតមាននូវមេត្តាធម៌ដល់គ្នានិងគ្នាជាប្រាកដ។

ដូច្នេះ គោលបំណងនៃសៀវភៅនេះចង់បង្ហាញឱ្យឃើញថា ជាប្រព័ន្ធអប់រំខ្ពស់បំផុត ល្អបំផុត ផ្នែកខាងផ្លូវពុទ្ធសាសនា ដែលបង្កើតដោយបុគ្គលមួយរូបដែលមានភាពស្អាតស្អំ (សុចរិត) មិនប្រឡាក់ទៅដោយភាពស្មោកគ្រោក (លោភៈ ទោសៈ មោហៈ) នោះឡើយ គឺព្រះពុទ្ធ។

មនុស្សក្នុងពិភពលោកជាអ្នកមាននូវជំងឺ ដែលត្រូវរក្សាដោយគ្រូពេទ្យដ៏ចំណាន និងមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ គឺព្រះពុទ្ធ និងឱសថដ៏វិសេសក្នុងលោកគ្មានដូច គឺព្រះធម៌ ព្រមទាំងឧបដ្ឋាកៈ(បុគ្គលិក ឬអ្នកបំរើ) ដ៏ឆ្លាតវៃ និងរហ័សរហួនប៉ិនប្រសប់ គឺព្រះសង្ឃ។

ដើម្បីសិក្សា និងឈ្វេងយល់ឱ្យបានស៊ីជម្រៅតទៅទៀតនោះថា តើប្រព័ន្ធអប់រំដ៏ខ្ពស់របស់ព្រះពុទ្ធនោះយ៉ាងណាយើងនឹងសិក្សាទាំងអស់គ្នា នូវអត្ថបទនីមួយៗដូចតទៅ

២ – គោលការណ៍អប់រំរបស់ព្រះពុទ្ធ

– ថ្មតាន់មិនរំភើបព្រោះខ្យល់ដូចម្តេចណ៎! អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ មិនរំភើបព្រោះពាក្យតិះដៀល និងពាក្យសរសើរដូច្នោះដែរ។

– បុគ្គលណាដែលជាបុគ្គលពាលកាលបើចូលទៅអង្គុយជិតអ្នកប្រាជ្ញ សូម្បីអស់មួយជីវិត ជននោះក៏មិនដឹងធម៌ច្បាស់ ដូចជាវែកមិនដឹងរសនៃសម្លយ៉ាងនោះដែរ។

– បុគ្គលណាដឹងខ្លួនថាជាបុគ្គលពាល បុគ្គលនោះនឹងហៅថាអ្នកប្រាជ្ញបានខ្លះ អាស្រ័យដោយហេតុថាខ្លួនជាបុគ្គលពាលនោះ បើសិនណាជាបុគ្គលពាលទេ តែប្រកាន់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិត បុគ្គលនោះហៅថា ពាលដោយពិត។

– ពាក្យចាក់ដោតរបស់ជនទាំងឡាយដទៃ បុគ្គលមិនគួរយកមកធ្វើទុកក្នុងចិត្តទេ កិច្ចការដែលពុំមែនជាមុខក្រសួងរបស់ខ្លួន បុគ្គលមិនសង្កេតពិនិត្យទេបុគ្គលគួរតែពិនិត្យមើល នូវកិច្ចការទាំងឡាយណាដែលធ្វើរួចហើយ ឬពុំទាន់រួចហើយរបស់ខ្លួនម្យ៉ាង។

– ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងតែធ្វើចិត្ត ដែលញាប់ញ័រឃ្លេងឃ្លោងដែលរក្សាបានដោយលំបាក ហាមឃាត់ បានដោយលំបាក ឱ្យជាចិត្តបានត្រង់ដូចជាងព្រួញ ខំធ្វើនូវព្រួញដូច្នេះ។

– សេចក្តីលោភចង់បានហួសប្រមាណ ជាអំពើអាក្រក់។

– ផ្លែចេកតែងសម្លាប់នូវដើមចេក ផ្លែឫស្សីតែងសម្លាប់នូវដើមឫស្សី ផ្លែបបុសតែងតែសម្លាប់នូវដើមបបុស សក្ការតែងសម្លាប់នូវបុរសអាក្រក់ (អាក្រក់នេះ មិនមែនសំដៅយកអាក្រក់រូបទេ គឺសំដៅយកបុរសដែលមានចិត្តគំនិតអាក្រក់) ដូចជាសេះអស្សតរតែងតែសម្លាប់មេសេះវិញដូច្នោះដែរ។

– ខ្លួនជាទីពុំនាក់របស់ខ្លួន។

– ការស្អាតស្អំ និងពុំស្អាតស្អំ ស្រេចលើសាមីរូបម្នាក់ៗ គឺថា

“គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់បរិសុទ្ធទេ”។

– មនុស្សកម្រធ្វើខ្លួនឱ្យបានពេញជាមនុស្ស។

– មិនមានស្រឡាញ់អ្វីស្មើនឹងស្រឡាញ់ខ្លួន។

– ទឹកទន្លេស្ទឹងបឹងបួ មិនស្មើដោយទឹកតណ្ហា។

– សុខអ្វីក្រៅអំពីសេចក្តីស្ងប់មិនមាន។

– អ្នកមានប្រាជ្ញាគួរឱ្យសុខដល់បុគ្គលដទៃ អ្នកនោះឯង

បានជួបនូវសេចក្តីសុខដរាប។

– មនុស្សទាំងឡាយ តែងតែធ្វើនូវអំពើអាក្រក់ ព្រោះសេចក្តីល្ងង់។

– លះបង់នូវអំពើអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង។

– សន្សំនូវសេចក្តីល្អគ្រប់យ៉ាង។

– សម្អាតចិត្តគំនិតឱ្យបរិសុទ្ធ។

៣ – វិធីធ្វើដំណើរទៅរកអហិង្សាអ្វីជាមូលដ្ឋាន

ធ្វើចិត្តកុំឱ្យជួបប្រទះនូវហិង្សា?

ដើម្បីធ្វើចិត្តកុំឱ្យជួបប្រទះនូវហិង្សា មនុស្សយើងម្នាក់ៗ ត្រូវមានមនសិការ អប់រំអារម្មណ៍គតិ ព្រោះថាការអប់រំកិរិយាមាយាទ នេះពិតជាពិបាកយ៉ាងក្រៃលែងជាទីបំផុត ហើយបញ្ហានៃគោលការអប់រំនោះសោតទៀត សុទ្ធតែជាមាគ៌ាស្វែងរកសមភាពនៃមនុស្សយ៉ាងច្រើន ដែលស្ថិតនៅក្នុងសង្គមមនុស្សទូទៅ ក្នុងពិភពលោកយើងនេះ ជាយូរយារណាស់មកហើយដែរ រីឯមាគ៌ានៃការស្វែងរកអហិង្សានោះមានវិធាន ៥ យ៉ាង គឺ៖

១ – កុំសម្លាប់។

២ – កុំត្រេកអររបស់ដែលគេពុំឱ្យ។

៣ – កុំសប្បាយចំពោះស្រ្តីដែលមានគេត្រូវការ។

៤ – កុំប្រើពាក្យដែលពុំពិត។

៥ – កុំពិសាអ្វីដែលនាំឱ្យខូចដល់សរសៃប្រសាទ។

កាលបើយើងប្រកាន់យកវិធានទាំង៥ ខាងលើនេះបានហើយ ឈ្មោះថា យើងបានស្តាប់នូវតម្លៃនៃអហិង្សាខ្លះៗហើយ បន្ទាប់មកយើងបានដុសក្អែល

ពោលថា គឺយើងបានជម្រះហិង្សាបានខ្លះៗចេញដែរ កាលបើបានជម្រះហិង្សានេះអស់កាលយូរទៅ។

បើសិនជាអស់លោកអ្នក បានប្រកាន់យកនូវមាគ៌ាទាំង ៥យ៉ាង ដែលជាលក្ខន្តិកៈនេះលោកអ្នកពិតជាក្លាយពីសភាពដើម គឺមនុស្សរត់ចូលទៅរកសភាវចេះដឹងប្រមាណ គឺមនុស្សដោយពិតយើងបានបង្កើតនូវសមានចិត្ត ឈ្មោះថា យើងបានទទួលនូវពន្លឺដ៏បវររបស់អហិង្សាហើយៗ ចិត្តវិស័យនោះសោតទៀត ក៏លូនចូលទៅរកសន្តិភាព ដែលជាឫសគល់ នៃសន្តិសុខបានយ៉ាងស្វ័យប្រវត្តិ។

រីឯលក្ខន្តិកៈទាំង៥យ៉ាងរបស់អហិង្សានេះ យើងឃើញជនជាតិខ្មែរយើងពីសម័យអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ននេះ ចូលចិត្តប្រកាន់យកនូវគោលលក្ខន្តិកៈ

ទាំង៥ យ៉ាង នេះណាស់ដែលតែងនិយាយថា “បញ្ចសីលា”។

ម្យ៉ាងវិញទៀត បើសិនជាអស់លោកអ្នកបានធ្វើចិត្តវិស័យរបស់ខ្លួនល្មមដោះខ្លួនអំពីសង្គម ដែលពេញទៅដោយអាចម៍ដីនោះ លោកអ្នកឈ្មោះថា តម្កល់ខ្លួនក្នុងវណ្ណលោកីយ៍ៗពុំស្អប់ខ្ពើមឡើយ ហើយខ្លួនរបស់លោកអ្នកទៀតពិតជាក្លាយទៅទស្សនវិទូ ក្នុងទីបំផុតនៃលោកយ៉ាងឯក ដោយពិតប្រាកដ ឥតប្រកែកបានឡើយ។

នេះហើយជាមូលដ្ឋានគតិយុត្តដែលធ្វើចិត្តកុំឱ្យជួបប្រទះចំពោះហិង្សា (ការបៀតបៀន)។

មុខងាររបស់រដ្ឋមន្ត្រីទាំង៥ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ

មុខងាររបស់រដ្ឋមន្រ្តីទាំង៥ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ (១៩០៤-១៩២៧)៖

១-ឧកញ្ញ៉ាអគ្គមហាសេនា មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ធម្មការ និងជាអធិបតីនៃគណៈរដ្ឋមន្រ្តី។

២-ឧកញ្ញ៉ាយមរាជ មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងយុត្តិធម៌។

៣-ឧកញ្ញ៉ាវាំង មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីទទួលខុសត្រូវកិច្ចការក្នុងរាជវាំង ខាងហិរញ្ញវត្ថុ និងខាងវិចិត្រសិល្បៈ។

៤-ឧកញ្ញ៉ាក្រឡាហោម មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីទ័ពជើងទឹក ក្រសួងពានិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងកសិកម្ម។

ឧកញ្ញ៉ាចក្រី មានមុខងារជារដ្ឋមន្រ្តីខាងសង្គ្រាម សាធារណការ និងការសិក្សាសាធារណៈ។

ស្រា

«ស្រា» ជាភេសជ្ជៈដ៏ពេញនិយមបំផុតប្រើក្នុងកិច្ចពិធីផ្សេងៗនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។ តម្រូវការ «ស្រា» ចំពោះមនុស្សមានតាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ តាំងពីបុរាណកាល រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

តាមរយៈបាឋកថារបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យ អាំង ជូលាន អំពី «ស្រា» នាថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩នៅទីស្នាក់ការអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាកន្លងមកនេះ បានលើកឡើងថា៖ នៅក្នុងបរិបទខ្លះ មានកិច្ចពិធីជាដើម ស្រាជាវត្ថុមានជីវិត ត្រូវនឹងភាសាអង់គ្លេសថា «Spirits»«ព្រលឹង, វិញ្ញាណ» ចំណែកភាសាបារាំង គឺ «Spiritueur» «eau de vie» មានន័យថា «ទឹកនៃជីវិត»។ ន័យទាំងនេះ គឺបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃសំខាន់នៃស្រា ដូចជាការយល់ឃើញនិងការប្រតិបត្តិរបស់ខ្មែរដែរ។

លោកសាស្ត្រាចារ្យបញ្ជាក់ថា ចំពោះភាសាខ្មែរ «ស្រា» បានបាត់ពាក្យដើមដោយសារខ្ចីពាក្យសំស្ក្រឹត «សុរា» មកប្រើ។ ភាពសំខាន់នៃ «ស្រា» ត្រូវបាត់ចាត់ទុកជាភេសជ្ជៈដ៏ពិសិដ្ឋ ដែលមិនមែនគ្រាន់តែផឹកកម្សាន្ត ផឹកឱ្យឆ្ងាញ់នោះទេ តែជាមធ្យោបាយភ្ជាប់មនុស្សទៅទេព (Communion) និងជំរុញឱ្យមានវត្តមានទេពនៅក្នុងកិច្ចពិធី (ទេព គឺសំដៅដល់អ្វីៗដែលមិនមែនជាមនុស្ស)។

លោកសាស្ត្រាចារ្យ ជូលាន បានបង្ហាញអំពីភស្តុតាងមួយចំនួនដែលបញ្ជាក់ថា «ស្រា» ជាមធ្យោបាយភ្ជាប់ខ្លួនទៅទេពនេះ គឺមានទាំងបរទេស និងខ្មែរ ពិសេសគឺជនជាតិភាគតិចនៅកំពង់ស្ពឺ រតនគិរី មណ្ឌលគិរី អំពីការប្រើប្រាស់ស្រាក្នុងការរស់នៅដោយយក «ស្រា» ធ្វើជាគ្រឿងសំណែនដ៏សំខាន់ក្នុងកិច្ចពិធីដូចជា៖

នៅប្រទេសជប៉ុន សាសនាស៊ិនតូដែលជាសាសនាដើមដ៏ចំណាស់ ហើយត្រូវបានគោរពដោយអធិរាជជប៉ុនផងនោះ គេតែងយកស្រាទៅតម្កល់ទុកនៅក្នុងទីសក្ការៈនិងប្រគេនបុព្វជិត។ ចំណែកនៅកោះ Taketomi ប្រជាជនជប៉ុនបានធ្វើពិធីសែនព្រេនដោយការយកស្រាទៅស្រោចលើអ្នកតា ដើម្បីនិយាយជាមួយទេព បន្ទាប់មកក៏នាំគ្នាផឹកស្រាដោយកាយវិការគោរព ជាការបូជាដល់ទេព ឱ្យទេពបានទទួលសេពសោយ និងភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងទេព ដោយការបញ្ចូលទេពទៅក្នុងខ្លួន ដើម្បីឱ្យមានភាពចុះសម្រុងគ្នា ចូលគ្នា (Communion)។ ជំនឿនេះមានការគោរពតាំងពីប្រជាជនសាមញ្ញ រហូតដល់ស្តេច។ លើសពីនោះទៀត សម្រាប់ប្រទេសជប៉ុន នៅពេលស្តេចឡើងគ្រោងរាជ្យថ្មី ឬការទទួលឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ គឺតែងតែយកស្រា Sake មកអបអរសាទរនិងទទួលភ្ញៀវជានិច្ច។

ចំពោះគ្រឹស្តសាសនា ស្រាទំពាំងបាយជូរត្រូវបានចាត់ទុកជាស្រាដ៏ពិសិដ្ឋ ដែលប្រដូចទៅនឹងឈាមរបស់ព្រះគ្រឹស្តិដែលទ្រង់បានបូជា។ ដូច្នេះ បរិស័ទទាំងនោះតែងទទួលទានស្រាទំពាំងបាយជូរនៅឱកាសពិសេសៗ គឺដូចបានភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងព្រះ និងបញ្ចូលព្រះក្នុងខ្លួនដូច្នោះដែរ។

សម្រាប់ជាតិពន្ធុផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាវិញ ស្រាដែលបរិសុទ្ធ គឺស្រាស ដែលប្រជាជនបិតតាមទម្លាប់ សម្រិតសម្រាំងនូវគ្រឿងផ្សំ មិនមានថែមទឹក ឬប្រើសារធាតុគីមីលាយឡំ។ គេបានយកស្រានេះទៅប្រើក្នុងកិច្ចសំខាន់ៗជាច្រើនពេលប្រារព្ធពិធីអ្វីមួយឬមានបញ្ហាអ្វីមួយកើតឡើងចំពោះគ្រួសារនិងសង្គមដែលរស់នៅរស់ដូចជា៖

ជនជាតិភាគតិចព្នង គ្រឹង ទំពួន ក្រវិត នៅរតនៈគិរី មណ្ឌលគិរី ស្រានិងឃ្មោះ គឺជារបស់សំខាន់បំផុតដែលមានរក្សាទុកគ្រប់ផ្ទះ ឬក៏មានរោងមួយសម្រាប់តម្កល់ស្រានិងឃ្មោះរួមផងដែរ។ ពួកគេបានទុកស្រាជាវត្ថុមានជីវិត ដូចជានៅពេលមានស្រាថ្មី មុនពេលបើកផឹក គេតែងនិយាយជាមួយស្រាសិន ហើយអ្នកដែលចូលរួម ក៏ត្រូវផឹកដែរ។ ជំនឿមួយបែបទៀត នៅពេលគេផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ គេក៏តែងយកយកស្រាមកផឹកជាមួយគ្នា។ នៅពេលឆ្លងទន្លេ បុរសជាប្តីនិងអ្នកជិតខាងក៏ត្រូវផឹកស្រា ដើម្បីឱ្យការឆ្លងទន្លេបានរលូន។ ពេលកប់សព គេតែងដាក់ស្រាជាមួយនឹងពាងសពដែលគេវាយបំបែកគូទ ដើម្បីកុំឱ្យខ្មោចត្រឡប់ទៅផ្ទះ។ បន្ថែមពីនោះ ការព្យាបាលជំងឺ ស្រាក៏ត្រូវបានជនជាតិភាគតិចយកមកសែនព្រេនដល់ទេព និងចូលរួមផឹកជាមួយអ្នកភូមិ ដើម្បីឱ្យអ្នកជំងឺឆាប់បានជាសះស្បើយ បើអ្នកនោះមានជីវភាពធូរធារ គេក៏កាប់ក្របីបូជាដល់ទេពផងដែរ។ ចំពោះស្ថានភាពពិសេសខ្លះ សម្រាប់អ្នកធ្វើចម្ការ គេតែងស្ពាយកាផាដាក់ពាងស្រាពីក្រោយដើម្បីទុកផឹក សុំឱ្យឧបករណ៍កាប់ឆ្ការនោះមុត ប្រើការល្អ។ រីឯអ្នកមានកូនតូច ហើយចាប់ផ្តើមមានផ្ទៃពោះទៀត គេក៏ជុំគ្នាផឹកស្រា ដើម្បីសុំឱ្យកូនបងកុំច្រណែននឹងកូនប្អូនពេលកើតមក។ល។

សម្រាប់ជនជាតិភាគតិចព័រ/សួយនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺក៏ដូច្នោះ ស្រាគឺជាវត្ថុដ៏សំខាន់ដែលគេគោរពបំផុត ហើយក៏ត្រូវបានយកមកប្រើក្នុងពិធីមួយចំនួនដូចជនជាតិភាគតិចនៅមណ្ឌលគិរីនិងរតនគិរីផងដែរ។ តែមានករណីខ្លះ គឺប្លែកត្រង់ពេលចូលឆ្នាំ គេឱបពាងស្រា ហើយមានអ្នកប្រដេញដណ្តើម ដូចកីឡាបាល់ឱប ហើយយកមកធ្វើពិធីយ៉ាងសប្បាយរីករាយ។

ចំពោះប្រជាជនខ្មែរនៅសម្បូរព្រៃគុក នៅពេលបិទវដ្តស្រូវម្តងៗ ប្រជាជនបាននាំគ្នាដើរប្រមូលស្រាតាមផ្ទះ ហើយធ្វើពិធីហែហមយ៉ាងសប្បាយរីករាយ ឯអ្នកខ្លះក៏មានកាន់ស្រា១ដបតូច ជាមួយធូបទៀន និងនំជាល ដើម្បីយកទៅថ្វាយអ្នកតា។ ក្នុងពេលសែនព្រេន គេតែងច្រូចស្រាលើអ្នកតា និយាយនឹងស្រា ហើយផឹកស្រារួមគ្នា ដើម្បីជាការភ្ជាប់ខ្លួននឹងទេព និងបំពេញសំណូមពរអ្នកសុំ។

ប្រវត្តិសង្ខេបវត្តប្រយូរវង្ស

ប្រវត្តិសង្ខេប វត្តប្រយូរវង្ស

វត្តប្រយូរវង្សមានទីតាំងនៅសង្កាត់ទន្លេបាសាក់ ខណ្ឌចំការមន រាជធានីភ្នំពេញ ស្ថិននៅខាងជើងវត្តថាន់ (ឬសាកលវិទ្យាយល័យបញ្ញាសាស្ត្រ) មិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីវិមានឯករាជ្យ។ បើយោងតាមបទសម្ភាសន៍ទាំងស្រុងជាមួយព្រះតេជគុណ អ៊ុង សិទ្ធី ព្រះគ្រូចៅអធិការវត្តបករយូរវង្សដោយផ្ទាល់ នៅថ្ងៃទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ វត្តប្រយូរវង្សនេះមានប្រវត្តិតំណាលគ្នានឹងការកសាងវត្តថាន់ដែរ។ វត្តនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមចៅឃុនប្រយូរវង្សប៉ាតដែលជាព្រះអយ្យាទួតរបស់ព្រះបរមរតកោដ្ឋមនរោត្តមសីហនុ។ វត្តនេះមានផ្ទៃដីជិតពីរ ហិចតា (ទទឹង ១១០ ម៉ែត្រ និងបណ្តោយ ១៥៦ ម៉ឺត្រ)។

កាលដើមឡើយ វត្តនេះមិនទាន់មានជាព្រះវិហារធំដូចសព្វថ្ងៃនោះទេ គឺមានតែសាឡំ (ព្រះវិហារតូច) តែប៉ុណ្ណោះ។ លុះចំណេរកាលកក្រោយមក ក្នុងអំឡុងសើម ទ.វទី៦០ តួព្រះវិហារចាស់ត្រូវបានរុះរើចេញនៅសល់តែគ្រឹះ ហើយវិហារថ្មីត្រូវបានសាងសង់ពីលើខឿនព្រះវិហារចាស់ដដែល ដែលមានឯកឧត្តម អ៊ុង ក្រពុំផ្កា ជាស្ថាបត្យករផង និងជាវិស្វករផង។ ជាសក្ខីភាព សព្វថ្ងៃយើងនៅឃើញខ្លោងទ្វារ ធំចាស់ខាងមុខបែរទៅរកមហាវិថីព្រះនរោត្តមដែលចារឹកស្លាក់ ព.ស. ២៥០៣ គ.ស. ១៩៦០។ ព្រះវិហារវត្តនេះ មានបណ្តោយប្រវែង២១ ម៉ែត្រ ទទឹង ៩ម៉ែត្រ និងកម្ពស់គិតដល់ពិតាន ៨ម៉ែត្រ។ ប៉ុន្តែកាលជំនាន់នោះ វត្តនេះពុំទាន់បានសាងសង់រួចរាល់ជាស្ថាពរនៅឡើយទេ ដោយសារបញ្ហាអស្ថេរភាពស្រុក ទេសកាលពី ទ.វទី៧០។ ក្រោយសម័យខ្មែរក្រហម នៅអំឡុងទ.វទី៨០ វត្តនេះត្រូវបានទុកចោលមានប្រជាជន ជាច្រើនគ្រួសារចូលមករស់នៅជុំវិញបរិវេណវត្តទាំងមូល។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនរបស់វត្តត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ ដូចជា សាលាឆាន់ កុដិ សាលាបាលី និងចេតិយជាដើម។

លុះមកដល់ដើម ទ.វទី៩០ ទើបគេចាប់ផ្តើមរៀបចំតំណើរការវត្តនេះឡើងវិញ ហើយមានព្រះសង្ឃត្រឹម៤អង្គប៉ុណ្ណោចូលមកគង់នៅ។ ព្រះវិហារត្រូវបានជួសជុលកែលំអរបន្ថែម និងសាងសង់បង្ហើយដំបូល។ លក្ខណៈពិសេសផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម នៃព្រះវិហារវត្តនេះ គឺគ្មានសសរទ្រសូម្បីតែមួយដើម(សសរកណ្តាល) នៅក្នុងព្រះវិហារ ហើយពេលនិយាយនៅក្នុងព្រះវិហារពុំមាន សម្លេងខ្ទរដូចព្រះវិហារវត្តដទៃឡើយ។ សំណង់ចាស់ៗដដែលនៅសេសសល់រហូតមកទល់បច្ចុប្បន្នក្រៅពីព្រះវិហារនៅមានខ្លោងទ្វារ កុដិចំនួនពីរ របងវត្តផ្នែកខ្លះ និងចេតិយបុរាណចំនួនប្រាំ ដែលមួយក្នុងចំណោមនោះជាចេតិយរបស់ចៅឃុនប្រយូរវង្សប៉ាត ប៉ុន្តែអដ្ឋិធាតុ និងវត្ថុមានតម្លៃត្រូវបានគាស់កកាយបាត់អស់ហើយនៅសល់តែតួចេតិយទទេដែលប្រជាពលរដ្ឋចំណុះជើងវត្តនាំគ្នាយកធ្វើជាផ្ទះសម្បែងស្នាក់នៅ។

សព្វថ្ងៃ វត្តប្រយូរវង្ស មានព្រះសង្ឃសរុប១០អង្គស្នាក់នៅ។ រីឯប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងតាំងទីលំនៅក្នុងបរិវេណវត្តនេះ បើតាមស្ថិតិចាស់របស់ប្រធានភូមិមានចំនួន៤១៤ គ្រួសារ។

វត្តប្រយូរវង្ស_ថ្ងៃច័ន្ទទី ៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១

ឯកសារ: កម្ពុជាកន្លះសតវត្សរ៍ មុននិងក្រោយ